नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहार नजिकिएसँगै घरघरमा सेलरोटी बनाउने तयारी सुरु भएको छ। तिहार र सेलरोटीबीचको सम्बन्ध नेपाली समाजमा निकै पुरानो र आत्मीय मानिन्छ। तिहारका बेला घरमा सेलरोटी बनाउने, आफन्त तथा छिमेकीलाई बाँड्ने र पाहुनालाई खुवाउने परम्परा आज पनि उत्तिकै लोकप्रिय छ। विशेषगरी लक्ष्मीपूजा, देउसी–भैलो र भाइटीकाका अवसरमा सेलरोटीको विशेष महत्त्व रहने गरेको छ।

सेलरोटी केवल एउटा परिकार मात्र नभई नेपाली परिवारको आपसी प्रेम, सद्भाव र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको खाद्य परम्परा हो। चामलको पिठोबाट तयार पारिने सेलरोटीलाई तेलमा गोलाकार बनाएर पकाइन्छ। यसको स्वाद र बनाउने मौलिक तरिकाले यसलाई अन्य परिकारभन्दा फरक बनाएको छ। तिहारमा घरका परिवारका सदस्यहरू मिलेर चामल भिजाउने, पिठो तयार गर्ने र पालैपालो सेलरोटी पकाउने दृश्यले घरमा छुट्टै उत्साह र उमङ्ग थप्ने गर्दछ।

तिहारमा देउसी–भैलो खेल्न आउने समूहलाई सेलरोटी, फलफूल तथा अन्य परिकार दिएर स्वागत गर्ने चलन छ। त्यसैगरी भाइटीकामा दिदीबहिनीले दाजुभाइलाई टीका लगाएर विभिन्न मिठा परिकारसँगै सेलरोटी खुवाउने गर्छन्। यसले दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको प्रेम र आत्मीयतालाई थप प्रगाढ बनाउने सांस्कृतिक विश्वास छ।

सेलरोटी तिहारमै बनाइनुको एउटा व्यावहारिक कारण यसको केही दिनसम्म सुरक्षित राख्न सकिने गुण पनि हो। तेलमा पकाइने भएकाले यसलाई अन्य धेरै परिकारको तुलनामा केही समयसम्म राखेर खान र आफन्तलाई बाँड्न सजिलो हुन्छ। यसले चाडपर्वका समयमा पाहुनाको सत्कार गर्न पनि सहज बनाउँछ।

सेलरोटीको इतिहासबारे विभिन्न सांस्कृतिक चर्चा पाइए पनि तिहारसँग जोडिएको यसको परम्परा कुनै एउटै पौराणिक कथाबाट सुरु भएको भन्ने ठोस प्रमाण भने छैन। बरु पुस्तौँदेखि परिवार, समाज र चाडपर्वसँगै विकसित हुँदै आएको नेपाली खानपान संस्कृतिको एउटा महत्त्वपूर्ण हिस्सा मानिन्छ।

समय परिवर्तनसँगै खानपानका शैली फेरिए पनि तिहारमा सेलरोटी बनाउने परम्परा भने अझै जीवित छ। बजारमा विभिन्न मिठाई र आधुनिक परिकार उपलब्ध भए पनि घरमै पकाइएको सेलरोटीको स्वाद र महत्त्व छुट्टै छ। वास्तवमा सेलरोटीको गोलाकार स्वरूपमा नेपाली संस्कृतिको निरन्तरता, परिवारको एकता र चाडपर्वको आत्मीयता झल्किन्छ। त्यसैले तिहारमा सेलरोटी खानु केवल स्वादको विषय होइन, यो पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको नेपाली मौलिक परम्परालाई निरन्तरता दिनु पनि हो।