कार्तिक १९। नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहार नजिकिएसँगै देशभर उत्साह र चहलपहल बढ्न थालेको छ। उज्यालो, फूलमाला, देउसी–भैलो र दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको आत्मीयताको पर्वका रूपमा मनाइने तिहार यस वर्ष नोभेम्बर ७ देखि ११ तारिखसम्म अर्थात् कात्तिक २१ देखि २५ गतेसम्म मनाइँदैछ। यमपञ्चकका रूपमा समेत चिनिने तिहार पाँच दिनसम्म विभिन्न देवीदेवता, पशुपक्षी र प्रकृतिको पूजा आराधना गर्दै मनाउने परम्परा छ।

तिहारको पहिलो दिन कात्तिक २१ गते शनिबार काग तिहार मनाइनेछ। धार्मिक मान्यताअनुसार कागलाई यमराजको सन्देशवाहक मानिन्छ। यस दिन कागलाई मीठो खानेकुरा दिएर पूजा गर्ने चलन छ। दोस्रो दिन कात्तिक २२ गते आइतबार कुकुर तिहार मनाइनेछ। कुकुरलाई मानिसको विश्वासिलो साथी, घरको रक्षक तथा यमराजको द्वारपालका रूपमा सम्मान गर्दै माला, टीका र मीठो परिकार दिएर पूजा गरिन्छ। यही दिन साँझ धनधान्य र समृद्धिकी देवी लक्ष्मीको पूजा आराधना गरी घर, पसल तथा कार्यालयमा दीप प्रज्वलन गरिनेछ।

तेस्रो दिन कात्तिक २३ गते सोमबार गाई तिहार मनाइनेछ। हिन्दू धर्ममा गाईलाई लक्ष्मीको प्रतीक तथा पवित्र जनावरका रूपमा लिइन्छ। यस दिन गाईलाई माला लगाइदिने, टीका लगाउने र पूजा गर्ने परम्परा छ। चौथो दिन कात्तिक २४ गते मंगलबार गोरु तिहार, गोवर्धन पूजा तथा म्हः पूजा मनाइनेछ। कृषि कार्यमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने गोरुको सम्मान गर्दै पूजा गरिन्छ। यसै दिन गोवर्धन पर्वतको पूजा गर्ने परम्परा पनि छ। नेवार समुदायले आफ्नो शरीर तथा आत्माको पूजा गरी म्हः पूजा मनाउनेछन्। यसै दिनदेखि नेपाल संवत् ११४७ पनि प्रारम्भ हुनेछ।

तिहारको पाँचौँ तथा अन्तिम दिन कात्तिक २५ गते बुधबार भाइटीका मनाइनेछ। यस दिन दिदीबहिनीले दाजुभाइको दीर्घायु, सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै सप्तरङ्गी टीका, मखमली तथा सयपत्री फूलको माला लगाइदिनेछन्। दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई उपहार तथा दक्षिणा दिएर माया र सम्मान प्रकट गर्नेछन्। नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार यस वर्ष भाइटीकाको उत्तम साइत बिहान ११ बजेर ७ मिनेटमा रहेको छ।

तिहार केवल धार्मिक पर्व मात्र नभई नेपाली समाजको पारिवारिक एकता, आपसी सद्भाव, प्रकृतिप्रतिको सम्मान र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको महत्वपूर्ण चाड हो। देउसी–भैलोको गुञ्जन, घरघरमा झिलिमिली बत्ती, सयपत्री र मखमली फूलको सजावट तथा मिठाई र सेलरोटीको स्वादले तिहारलाई अझ विशेष बनाउने गर्दछ। तिहारको आगमनसँगै बजारमा किनमेल र फूलमालाको व्यापारसमेत बढ्न थालेको छ।

यसरी पाँच दिनसम्म फरक–फरक धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्वका साथ मनाइने तिहारले नेपाली समाजमा प्रेम, सद्भाव, सम्मान र एकताको सन्देश फैलाउने विश्वास गरिन्छ।

समाचार स्रोत: नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिको जानकारी तथा काठमाडौं महानगरपालिकाको २०८३ सालको पात्रो।