कस्तो छ कृषिमा राज्यको लगानी?
काठमाडौँ - नेपालको कृषि क्षेत्र देशको अर्थतन्त्र र जनताको जीविकोपार्जनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ। हाल, नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा कृषिको योगदान लगभग २३.९ प्रतिशत रहेको छ, र ६० प्रतिशतभन्दा बढी जनसङ्ख्या यस क्षेत्रमा संलग्न छन् ।
विगत केही वर्षमा कृषि क्षेत्रमा राज्यको लगानीमा वृद्धि भएको छ। सरकारले कृषि आधुनिकीकरण परियोजनामा २६ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ खर्च गरेको छ, र आगामी वर्षमा ४० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी बजेट विनियोजन गरेको छ । यसका साथै, विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले पनि कृषि आधुनिकीकरणमा लगानी गरेका छन्। उदाहरणका लागि, विश्व बैंकले ९.३ अर्ब, आईफाडले १४.५ अर्ब, र युएसएडले २४ अर्ब रुपैयाँ खर्च गरेका छन् ।
तर, यी लगानीहरूको प्रभाव सीमित देखिएको छ। कृषकहरूले मल, बीउ, सिँचाइ, र कृषि यान्त्रीकरणका सुविधामा समयमै पहुँच नपाउँदा उत्पादनमा वृद्धि हुन सकेको छैन। यसका कारण कृषकहरूको आम्दानीमा वृद्धि नभएर, कृषिजन्य वस्तुको आयातमा वृद्धि भइरहेको छ। अघिल्लो वर्ष नेपालले २ खर्ब ९६ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको कृषि वस्तु आयात गरेको तथ्यांक छ ।
अर्थशास्त्री डा. कृष्ण पौडेलका अनुसार, सरकारी अनुदान र ऋण सुविधाहरू वास्तविक किसानसम्म पुग्न नसक्दा कृषिमा लगानीको प्रभाव सीमित भएको छ ।
यसरी, नेपालको कृषि क्षेत्रमा राज्यको लगानी बढेको भए पनि, यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन र कृषकहरूको पहुँचमा सुधार ल्याउन थप प्रयास आवश्यक छ।
