छठ पर्व : सूर्यदेवको उपासना र आस्थाको महापर्व
२७ कात्तिक। छठ पर्व हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको एक पवित्र एवं महत्वपूर्ण पर्व हो। विशेषगरी तराई–मधेस क्षेत्रमा श्रद्धा र भक्तिपूर्वक मनाइने यो पर्व पछिल्लो समय देशका विभिन्न भागमा पनि लोकप्रिय बन्दै गएको छ। सूर्यदेव र छठी माताको पूजा आराधना गरिने यस पर्वलाई प्रकृति, स्वच्छता, अनुशासन र पारिवारिक सुख–समृद्धिको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ।
चार दिनसम्म मनाइने छठ पर्वको पहिलो दिन नहाय–खायबाट सुरु हुन्छ। दोस्रो दिन खरना गरिन्छ, जसमा व्रतालुहरू दिनभर उपवास बसेर साँझ प्रसाद ग्रहण गर्छन्। तेस्रो दिन अस्ताउँदो सूर्यलाई नदी, पोखरी तथा जलाशयका घाटमा पुगेर अर्घ्य दिइन्छ। चौथो तथा अन्तिम दिन बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि व्रत सम्पन्न हुन्छ।
यस पर्वमा बाँसका ढाकी, सुप, फलफूल, ठेकुवा, उखु तथा अन्य परम्परागत प्रसाद चढाउने चलन छ। छठ पर्वमा जातजाति र समुदायबीचको भेदभावभन्दा माथि उठेर सबैले एउटै घाटमा भेला भई पूजा गर्ने भएकाले यसले सामाजिक सद्भाव र एकताको सन्देशसमेत दिन्छ।
छठ पर्वले सूर्यको प्रकाशप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्दै प्रकृति र जलस्रोतको संरक्षण गर्नुपर्ने सन्देश पनि दिएको छ। श्रद्धा, विश्वास र कठोर नियमका साथ मनाइने यो पर्व नेपाली समाजको मौलिक धार्मिक तथा सांस्कृतिक पहिचानका रूपमा स्थापित छ।
