असोज २९। नेपालीहरूको महान् चाड बडादशैं नजिकिँदै गर्दा बजारमा खाद्यान्न तथा दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यवृद्धिले सर्वसाधारण उपभोक्ता मारमा परेका छन्। चाडपर्वका लागि आवश्यक चामल, दाल, खानेतेल, तरकारी, मासु, फलफूल तथा अन्य सामग्री खरिद गर्नुपर्ने समयमा बढ्दो मूल्यका कारण घरायसी खर्च व्यवस्थापन गर्न कठिन भएको उपभोक्ताहरूले गुनासो गरेका छन्। विशेषगरी दैनिक ज्यालादारी गरेर जीविकोपार्जन गर्ने श्रमिक, न्यून आय भएका परिवार तथा निश्चित तलबमा निर्भर नागरिकलाई दशैंको खर्च जुटाउन थप चुनौती देखिएको छ।

दशैंमा परिवारका सदस्यसँगै बसेर मिठोमसिनो खाने, नयाँ लुगा किन्ने, मान्यजनलाई भेट्न जाने तथा टीका र जमराको तयारी गर्ने परम्परा छ। यही समयमा खाद्यान्न र अन्य आवश्यक सामग्रीको मूल्य बढ्दा उपभोक्ताको बजेटमा प्रत्यक्ष असर परेको छ। बजारमा किनमेल गर्न पुगेका सर्वसाधारणले पहिलेको तुलनामा उस्तै सामान खरिद गर्दा पनि बढी रकम खर्च गर्नुपरेको बताएका छन्। चाडपर्वमा माग बढ्ने भएकाले केही वस्तुको मूल्यमा उतारचढाव देखिए पनि मूल्यवृद्धिको वास्तविक कारण, आपूर्ति अवस्था र व्यापारीले लिने मूल्यबारे स्पष्ट जानकारी उपलब्ध गराउनु आवश्यक देखिएको छ।

उपभोक्ता अधिकारकर्मीहरूले चाडपर्वको मौका छोपेर कृत्रिम अभाव सिर्जना गर्ने, तोकिएकोभन्दा बढी मूल्य लिने, वस्तुको गुणस्तर लुकाउने तथा म्याद गुज्रिएका सामग्री बिक्री गर्ने गतिविधि हुन नदिन बजार अनुगमन प्रभावकारी बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। सम्बन्धित सरकारी निकायले खाद्यान्न पसल, तरकारी बजार, मासु पसल तथा ठूला व्यापारिक केन्द्रमा नियमित अनुगमन गरी मूल्यसूची राखे–नराखेको, सामानको गुणस्तर, तौल र बिलबिजकको अवस्था जाँच गर्नुपर्ने देखिन्छ। अनियमितता भेटिएमा प्रचलित कानुनअनुसार कारबाही गर्नुपर्ने मागसमेत उठेको छ।

दशैंमा मासु, फलफूल, तरकारी तथा अन्य खाद्य सामग्रीको माग सामान्य समयभन्दा बढी हुने भएकाले बजारमा आपूर्ति सहज राख्नु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ। उत्पादनस्थलदेखि बजारसम्मको ढुवानी खर्च, बिचौलियाको भूमिका, भण्डारण व्यवस्था र आपूर्ति शृङ्खलामा देखिने समस्याले उपभोक्ताले तिर्नुपर्ने मूल्यमा प्रभाव पार्न सक्छ। त्यसैले मूल्यवृद्धिको कारण पहिचान गरी किसानले उचित मूल्य पाउने र उपभोक्ताले पनि उचित मूल्यमा सामान खरिद गर्न सक्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।

यसैबीच, उपभोक्ताहरूलाई सामान खरिद गर्दा मूल्यसूची हेर्न, सम्भव भएसम्म पसलबाट बिल लिन, गुणस्तर र तौल जाँच गर्न तथा अस्वाभाविक मूल्यवृद्धि वा कालोबजारी देखिएमा सम्बन्धित निकायमा उजुरी गर्न सुझाव दिइन्छ। चाडपर्वको समयमा उपभोक्ताको आर्थिक भार कम गर्न बजार अनुगमन, आपूर्ति व्यवस्थापन र मूल्य नियन्त्रणसम्बन्धी सरकारी प्रयास प्रभावकारी हुनु आवश्यक छ। दशैं सबै नेपालीले खुसीसाथ मनाउन सक्ने वातावरण बनाउन खाद्यान्न तथा अत्यावश्यक वस्तु सहज र उचित मूल्यमा उपलब्ध गराउनु अहिलेको प्रमुख आवश्यकता बनेको छ।