नेपालको आधा जनसंख्या रेबिजको उच्च जोखिममा, सचेतना र रोकथाममा जोड
असोज १२। नेपालमा करिब आधा जनसंख्या रेबिजको उच्च जोखिममा रहेको तथ्यांकले देखाएको छ। विशेषगरी कुकुरको टोकाइ तथा खरोंचबाट मानिसमा रेबिज संक्रमण फैलिने भएकाले नेपालमा यो रोग जनस्वास्थ्यको महत्वपूर्ण चुनौतीका रूपमा रहँदै आएको छ। सडक तथा सामुदायिक कुकुरको संख्या, घरपालुवा जनावरलाई नियमित खोप नलगाउने प्रवृत्ति र जनावरले टोकेपछि समयमै उपचार नलिने अवस्थाले जोखिम थप बढाउने गरेको स्वास्थ्य क्षेत्रका विज्ञहरूको भनाइ छ।
रेबिज लागेपछि प्रारम्भिक चरणमा ज्वरो आउने, टाउको दुख्ने, शरीर दुख्ने तथा टोकेको स्थानमा असामान्य दुखाइ वा झमझम हुनेजस्ता लक्षण देखिन सक्छन्। रोगको लक्षण देखिएपछि भने यसको प्रभाव अत्यन्त गम्भीर हुन्छ र उपचार कठिन हुन्छ। त्यसैले सम्भावित संक्रमित जनावरले टोके वा खरोंच लगाएमा घाउलाई तत्काल साबुनपानीले कम्तीमा १५ मिनेटसम्म राम्ररी धुने, घाउमा अनावश्यक पदार्थ नलगाउने र सकेसम्म छिटो स्वास्थ्य संस्थामा पुगेर चिकित्सकको सल्लाहअनुसार रेबिजविरुद्धको पोस्ट–एक्सपोजर उपचार लिन आवश्यक हुन्छ।
नेपालमा रेबिज नियन्त्रणका लागि मानवमा समयमै खोप उपलब्ध गराउनुका साथै कुकुर तथा अन्य जोखिमयुक्त जनावरमा नियमित खोप अभियान सञ्चालन गर्नुपर्नेमा जोड दिइँदै आएको छ। जनावरको टोकाइलाई सामान्य घटना ठानेर बेवास्ता गर्दा जोखिम बढ्न सक्ने भएकाले घरपालुवा जनावर पाल्ने व्यक्तिले नियमित खोप लगाउने, बालबालिकालाई अपरिचित तथा आक्रामक जनावरबाट सुरक्षित रहने उपाय सिकाउने र टोकाइ वा खरोंचको घटना भए तत्काल स्वास्थ्यकर्मीको सम्पर्कमा जाने बानी विकास गर्न आवश्यक छ। जनचेतना, जनावरको प्रभावकारी व्यवस्थापन र समयमै उपचारलाई एकसाथ अघि बढाउन सके रेबिजबाट हुने मानवीय क्षति घटाउन सकिने स्वास्थ्य विज्ञहरूको सुझाव छ।
