काठमाडौँ, विश्वभर नेपालको नाम राख्न सफल कीर्तिमानी नेपाली पर्वतारोही निर्मल पुर्जा (निम्सदाइ) सहित १० जनाको अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतारोहण टोली पाकिस्तानको ८,०४७ मिटर अग्लो ब्रोड पिक (Broad Peak) हिमालमा आएको महाविनाशकारी हिमपहिरोमा परी बेपत्ता भएको छ । बिहीबार मध्यान्हतिर भएको उक्त प्राकृतिक दुर्घटनापछि हराइरहेका साहसी पर्वतारोहीहरूको खोजी तथा उद्धारका लागि स्थानीय सैन्य टोली र उद्धार संस्थाहरू चौबिसै घण्टा खटिएका छन् ।

यस संवेदनशील घटनाको पूर्ण विवरण यस प्रकार छ:

१. कहाँ र कहिले भयो दुर्घटना ?

यो दुःखद घटना पाकिस्तानको काराकोरम पर्वतशृङ्खलामा अवस्थित विश्वको १२ औँ अग्लो हिमाल ब्रोड पिकमा भएको हो । बिहीबार (३० जुलाई) को स्थानीय समय अनुसार मध्यान्ह १२ बजेतिर हिमालको क्याम्प २ (Camp II) र क्याम्प ३ (Camp III) को बीचमा पर्ने झन्डै ६,६०० मिटरको उचाइमा अचानक भयानक हिमपहिरो (Avalanche) खसेको थियो ।

२. के भएको हो र को-को छन् बेपत्ता ?

निर्मल पुर्जाको नेतृत्वमा रहेको १० सदस्यीय अन्तर्राष्ट्रिय आरोहण दल हिमपहिरोको प्रत्यक्ष चपेटामा परेपछि पूर्ण रूपमा सम्पर्कविहीन हुन पुगेको हो । आधिकारिक तथ्याङ्क अनुसार बेपत्ता टोलीमा ५ जना नेपाली र ५ जना विदेशी नागरिकहरू रहेका छन्:

• नेपाली पर्वतारोहीहरू: टोली प्रमुख निर्मल पुर्जा, पुरबहादुर गुरुङ, किली पेम्बा शेर्पा, निमा शेर्पा, ग्यालु शेर्पा र नवाङ थिन्दु शेर्पा।
• विदेशी आरोही तथा सहयोगी: पाकिस्तानका सोहेल साखी, चीनका वाङ जोङ, अमेरिकाकी म्यालोरी गिस र ओमानका अहमद अब्दुल्लाह अल हार्थी ।

उद्धार टोलीले घटनास्थल क्षेत्रबाट हालसम्म ४ जनाको शव फेला पारेको छ, तर उनीहरूको कानुनी पहिचान खुल्न अझै बाँकी रहेको हुनाले निम्सदाइसहित अन्य आरोहीहरू आधिकारिक रूपमा अझै बेपत्ताकै सूचीमा छन् ।

३. किन र कसरी भयो यो घटना ?

• किन (अभियानको उद्देश्य): निम्सदाइ इतिहासमै पहिलो पटक संसारका सबै १४ वटा ८,००० मिटरभन्दा अग्ला हिमालहरू विना अक्सिजन दोस्रो पटक आरोहण गर्ने नयाँ कीर्तिमान बनाउने ऐतिहासिक अभियानमा थिए । सोही यात्रा पूरा गर्ने क्रममा उनी ब्रोड पिकको अन्तिम चरणको शिखर चुम्ने (Summit Push) तयारीमा रहँदा यो घटना हुन पुग्यो ।
• कसरी (दुर्घटनाको स्वरूप): हिमालको निकै जोखिमपूर्ण गल्ली (Avalanche Gully) खण्ड पार गर्ने क्रममा माथिबाट हिउँको विशाल ढिस्को खसेर आरोहीहरूलाई तीव्र गतिमा बगाएको थियो । भू-उपग्रहमा आधारित जीपीएस (GPS) ट्रयाकिङ डेटा अनुसार केही आरोहीहरूको लोकेसन केही सेकेन्डमै सयौँ मिटर तल झरेको देखिएको छ, जसले उनीहरू हिमपहिरोको तीव्र बहावसँगै धेरै तल खसेको पुष्टि गर्छ । सबैजना एकैसाथ हिउँमा पुरिएकाले बेसक्याम्पमा रहेका अन्य सहयोगीहरूले घटनाको १२ घण्टापछि मात्र यसबारे आधिकारिक जानकारी पाउन सकेका थिए ।

४. सरकार र सम्बन्धित निकायको कदम

• पाकिस्तान सरकारको तदारुकता: एल्पाइन क्लब र स्थानीय प्रशासनले घटनालाई उच्च प्राथमिकतामा राखेर सेनासँग निरन्तर समन्वय गरिरहेका छन् । पाकिस्तान वायुसेनाका दुईवटा विशेष उद्धार हेलिकप्टरहरू शुक्रबार बिहानैदेखि स्कार्दु सैन्य बेसबाट घटनास्थलतर्फ परिचालन गरिएका छन् । यद्यपि, उच्च हिमाली क्षेत्रको मौसम र खराब भिजिबिलिटीका कारण हवाई उद्धार टोलीले ठुलो चुनौतीको सामना गर्नु परिरहेको छ ।
• नेपाल सरकारको कूटनीतिक पहल: नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालय र पर्यटन मन्त्रालयले इस्लामावादस्थित नेपाली दूतावासमार्फत पाकिस्तानी अधिकारीहरूसँग कूटनीतिक च्यानलबाट निरन्तर संवाद गरिरहेका छन् । हराइरहेका नेपाली नागरिकहरूको तत्काल र प्रभावकारी हवाई तथा स्थल उद्धारका लागि नेपाल सरकारले पाकिस्तान सरकारलाई विशेष उच्चस्तरीय अनुरोध गरेको छ ।
• पर्वतारोहण एजेन्सीहरूको प्रयास: स्थापित पर्वतारोही कम्पनीहरूले आफ्ना अनुभवी स्थानीय गाइड र उद्धार विशेषज्ञहरूलाई ग्राउन्ड जिरो (घटनास्थल) मा परिचालन गरिसकेका छन् ।

जीवितै फेला पर्ने बलियो आशा

यस भयानक प्राकृतिक विपत्तिका बीच एउटा सकारात्मक प्राविधिक संकेत देखिएको छ । निर्मल पुर्जाको जीपीएस ट्रयाकिङ डिभाइस (GPS Tracker) ले हिमपहिरोपछि पनि लगातार लोकेसन परिवर्तन र सामान्य हलचल देखाइरहेको छ । यसले उनी जीवितै हुनसक्ने र आफैँ हिउँ पन्छाएर सुरक्षित स्थानतर्फ बढ्ने प्रयास गरिरहेको बलियो संकेत गर्दछ । निम्सदाइ एक पूर्व विशेष सैन्य कमान्डो समेत भएकाले यस्ता संकटसँग जुध्न उनी सक्षम छन् र उनी सुरक्षित फर्किनेछन् भन्दै नेपाल र विश्वभरका पर्वतारोही समुदायले कामना गरिरहेका छन् ।